Boomgaarden vormen al eeuwenlang een essentieel onderdeel van agrarische landschappen over de hele wereld. Deze prachtige en productieve gebieden spelen een cruciale rol in het leveren van voedsel, het bevorderen van biodiversiteit en het behouden van onze natuurlijke omgeving. Van sappige fruitbomen tot majestueuze notenbomen, boomgaarden bieden niet alleen een overvloed aan heerlijke oogsten, maar vertegenwoordigen ook een waardevolle erfenis van traditie, ambacht en landbouwkundige innovatie. In Vlaanderen zijn tal van boomgaarden aanwezig die zowel op productie als recreatie gericht zijn. In dit artikel vertel ik hoe je zelf een boomgaard kunt aanplanten.
Hoe leg ik correct een boomgaard aan?
Alvorens je zelf een boomgaard kan aanplanten zijn er enkele bedenkingen te overwegen. Er zijn twee zaken waar ik je graag over laat nadenken: ten eerste: Overweeg een boomgaard voor recreatief gebruik in plaats van eentje voor productie. Hierbij worden de bomen op minimum tien meter van elkaar geplant en hebben ze de kans om tot hun volledige wasdom uit te groeien, dit verhoogt de natuur- en belevingswaarde van je boomgaard. Ten tweede: Weet dat het creëren van een boomgaard een werk van lange adem is. Verwacht niet dat de boomgaard de eerste jaren immens zal groeien en massa’s fruit zal produceren. Denk in grootordes van tientallen jaren. Rome is ook niet op één dag gebouwd. Als je deze zaken hebt overwogen en zeker bent dat je nog steeds aan de slag wilt, volg dan onderstaande stappen:
Kies de locatie: Selecteer een gebied dat landschappelijk ingekaderd is met voldoende zonlicht en goede afwatering voor je boomgaard. Zo plant je geen boomgaard op een vrijstaande kouter, maar wel op een ingekaderde helling. Overweeg daarna de bodemgesteldheid en de beschikbaarheid van waterbronnen.
Bepaal de boomsoorten: Kies bomen die goed gedijen in jouw klimaat en bodemgesteldheid. Overweeg fruitbomen, notenbomen of andere soorten, afhankelijk van jouw voorkeuren en de regio waar je woont. Hou hierbij rekening met de onderlinge bestuiving van de bomen en gebruik hiervoor bestuivingsschema’s. Hier gaan we verder op in het artikel.
Bodemvoorbereiding: Test de bodem en pas de pH-waarde indien nodig aan. Verbeter de bodemkwaliteit door organisch materiaal toe te voegen. Zorg voor een goede drainage om wateroverlast te voorkomen. Tip: Voorzie niet te veel organisch materiaal, doe je dit wel kan je de wortels van de bomen verbranden.
Boomselectie en aanplant: Koop gezonde, sterke bomen van een gerenommeerde kwekerij. Plant ze in de herfst/winter of het vroege voorjaar, volgens de aanbevolen plantafstanden voor de gekozen boomsoorten. Tip: plant de bomen liefst in de late herfst en winter en niet in het voorjaar. Door de steeds droger wordende lente merken we dat de bomen minder goed aanslaan bij het later planten.
Water geven: Geef de jonge bomen regelmatig water, vooral tijdens droge periodes, om een goede groei te bevorderen. Leg bij het planten een laag mulch rond de boom, zo houdt de bomen meer vocht vast en zal de stam onkruidvrij blijven.
Onderhoud: Onderhoud je boomgaard door regelmatig onkruid te verwijderen, te snoeien voor vorm en groei, en de bomen te inspecteren op ziekten of plagen. Denk bij de aanplant ook steeds na over het maaibeheer dat je zal toepassen op je boomgaard. Zal je handmatig maaien? Of wil je graasbeheer toepassen? Kies je voor het laatste, bedenk dan wel dat je de bomen moet beschermen met beschermingskooien. Hou ook een jaarlijkse snoei om de boomgaard gezond en luchtig te houden.
Bescherming: Overweeg bescherming rond de bomen te voorzien tegen knaagdieren of reeën.
Bemesting: Geef de bomen de juiste voedingsstoffen door regelmatig te bemesten volgens de behoeften van de bomen en de bodemgesteldheid. Tip: Bij een recreatieve boomgaard die begrazen wordt, hoef je geen extra bemesting toe te passen. Bij een gemaaid exemplaar moet dit maar sporadisch om de 4-5 jaar.
Oogsten en genieten: Wanneer de bomen volgroeid zijn, kun je genieten van de oogst! Vergeet niet om de vruchten op het juiste moment te plukken om de kwaliteit te waarborgen.
Hoe werken Bestuivingsschema’s?
Bestuivingsschema’s zijn plannen die worden opgesteld om een effectieve bestuiving van fruitbomen of planten te verzekeren door bestuivers zoals bijen, hommels, vlinders of andere insecten. Het doel is om ervoor te zorgen dat bloemen van de ene boom worden bestoven met het stuifmeel van een andere boom van dezelfde soort, wat cruciaal is voor een goede vruchtzetting en een gezonde oogst.
De werking van een bestuivingsschema omvat verschillende aspecten:
- Bestuivingsvereisten: Het begrijpen van de bestuivingsbehoeften van de specifieke boomsoorten of planten in je boomgaard of tuin. Sommige soorten hebben bijvoorbeeld bestuiving door andere rassen nodig voor een goede vruchtzetting.
- Bestuivingspartner: Identificeren van welke soorten bestuivers nodig zijn voor effectieve bestuiving. Vaak zijn dit bijen of andere insecten die stuifmeel van de ene bloem naar de andere kunnen overbrengen.
- Bestuivingstijd: Bepalen van het optimale tijdstip voor bestuiving, meestal wanneer de bloemen zich in het juiste ontwikkelingsstadium bevinden om stuifmeel te ontvangen.
- Kruisbestuiving: Zorgen voor een verscheidenheid aan bestuivers in de buurt die kunnen helpen bij kruisbestuiving tussen verschillende rassen of variëteiten, indien nodig.
- Plaatsing van bomen of planten: Het strategisch plaatsen van bomen of planten in de tuin of boomgaard om een efficiënte bestuiving te vergemakkelijken.
- Monitoring en aanpassing: Het regelmatig controleren van de bloeiwijze, de aanwezigheid van bestuivers en het aanpassen van het bestuivingsschema indien nodig.
Door deze factoren te begrijpen en toe te passen, kan een bestuivingsschema helpen om de kans op een goede vruchtzetting te vergroten en een gezonde oogst te garanderen in fruitboomgaarden en tuinen. Hieronder vind je een Excel met fruitsoorten die onderlinge bestuiving weergeven van pruimen, appels, peren en kersen. Verschiet niet, het kan chaotisch ogen. Het enige wat je moet doen is de pijlen volgen.
Kan ik ondersteund worden bij het aanplanten van een boomgaard?
De eerste stap om ondersteuning te verkrijgen heb je bij het lezen van dit artikel reeds genomen. Dat is namelijk het zoeken van informatie op het internet. Wil je nog verder geholpen worden of ben je op zoek naar mogelijkheden om jouw boomgaard te laten subsidiëren? Dan is het raadzaam om eens aan te kloppen bij een regionaal landschap voor verder advies of vragen. Hieronder vind je een afbeelding van alle regionale landschappen in Vlaanderen. Hun contactgegevens vind je online terug.
Bij het opstarten van een productiegerichte boomgaard is het raadzaam om contact op te nemen met lokale landbouwadviseurs, overheidsinstanties voor landbouwontwikkeling, natuur- of milieubeschermingsorganisaties en andere relevante instellingen om te informeren naar beschikbare programma’s of bronnen van ondersteuning voor het aanplanten van een boomgaard in jouw regio.